Diversiteit op de Vlaamse televisie in 2026, een doorlichting

Foto: Unsplash. Vlaamse televisie is een klein systeem, maar wel een goed gedocumenteerd systeem.

De meeste van mijn werk op deze site is in het Engels en gaat over Amerikaanse en Britse producties, simpelweg omdat dat de catalogi zijn waar de meeste castingdata publiek beschikbaar is. Maar de laatste maanden heb ik op vraag van een paar lezers de oefening eens herhaald op een kleinere, dichterbij liggende markt, namelijk de Vlaamse televisie. Wat hieronder volgt is een rustige doorlichting van representatie op Eén, Canvas, VTM en Play4 voor het televisieseizoen 2025 tot en met april 2026, op basis van de openbare programmagidsen en de creditslijsten op imdb en op de sites van de omroepen zelf.

De cijfers gaan over één seizoen op een kleine markt. Ze zijn dus niet bedoeld om de hele Vlaamse televisiesector mee af te kloppen. Wel om vast te leggen waar we vandaag staan, op een manier waarmee een volgend seizoen kan worden vergeleken.

Wat ik gemeten heb

Voor elke fictieserie en elk non-fictieprogramma (talkshows, current affairs, documentaires, datingformats) dat tussen september 2025 en april 2026 minstens vier afleveringen heeft uitgezonden op een van de vier grote Vlaamse zenders, heb ik vier zaken geteld:

1. Het aandeel van de hoofdcast met een zichtbare niet-witte achtergrond, op basis van publieke biografieën en mediabeelden.
2. Het aandeel van de schrijfploeg en de regie met een zichtbare niet-witte achtergrond of een naam die duidt op een biculturele context.
3. Het aandeel van de personages met een uitgesproken niet-Vlaamse taalachtergrond (Frans, Arabisch, Turks, Engels) in een betekenisvolle rol, dus niet als figurant.
4. Het aandeel van de programma's met minstens één hoofdrol of presenterende rol voor een persoon van 55 jaar of ouder.

De vierde meting is mee opgenomen omdat het de bevraging is die ik in mijn Vlaamse mailbox het vaakst kreeg. Vlaamse kijkers stellen wat dat betreft een aparte vraag, en het leek me oneerlijk om enkel etnische diversiteit te tellen en de leeftijdsverdeling te negeren.

Eén

In totaal twintig programma's op het meetscherm. Hoofdcast met zichtbaar niet-witte achtergrond: 14,2 procent. Schrijf- en regieploeg: 9,1 procent. Programma's met een betekenisvolle niet-Nederlandstalige rol: 30 procent. Programma's met minstens één hoofdrol of presentator van 55 of ouder: 65 procent.

De cijfers voor Eén stijgen ten opzichte van het beeld dat ik aan het einde van 2023 voor dezelfde omroep zag. De vooruitgang zit vooral in de fictie, niet zozeer in de talkshows. Twee fictiereeksen dit seizoen, "De Brigade" en "Schoolzicht", hebben een hoofdcast van meer dan een derde niet-wit. Dat is voor de omroep een nieuwe drempel, en het zijn ook de twee reeksen die in de schrijfploeg het meeste evenwicht laten zien.

Canvas

Eenentwintig programma's gemeten, hoewel veel daarvan documentaires zijn waar de meting voor "cast" niet op dezelfde manier werkt. Voor de fictie en de drama-formats: hoofdcast met zichtbaar niet-witte achtergrond 18,7 procent, schrijf- en regieploeg 12,8 procent. Programma's met een betekenisvolle niet-Nederlandstalige rol: 47 procent, wat het hoogste cijfer is van de vier zenders en deels te verklaren is door de Canvas-traditie van internationale documentaire. Programma's met een hoofdrol of presentator van 55 of ouder: 78 procent.

Canvas zit structureel hoger dan de andere drie zenders op deze metingen, in lijn met zijn missie en zijn doelpubliek. De interessantere vraag voor de redactie zou kunnen zijn waarom de schrijf- en regieploeg in de Canvas-fictie nog steeds onder die 13 procent zit, terwijl het cast-cijfer aan de oppervlakte hoger ligt.

VTM

Dertig programma's gemeten, de grootste reeks van de vier omdat VTM een aanzienlijk volume aan eigen producties draait. Hoofdcast: 9,4 procent. Schrijf- en regieploeg: 6,2 procent. Niet-Nederlandstalige rollen: 22 procent. Programma's met een hoofdrol of presentator van 55 of ouder: 41 procent.

De cijfers voor VTM zijn de laagste van de vier zenders. Dat is gedeeltelijk een gevolg van het programmaprofiel (de zender draait een groot aandeel light entertainment en realityformats waar de casting in de basis al smaller is) en gedeeltelijk een structurele keuze. De recente fictiereeks "Heidewind" voert dat cijfer wel duidelijk op. Het is een van de weinige Vlaamse drama's die een Frans-Marokkaanse hoofdrol in de centrale plotlijn schrijft, en het is, niet toevallig, ook de fictiereeks waarvoor VTM dit jaar het hoogste publieksaandeel haalt.

Play4

Vijftien programma's gemeten. Hoofdcast: 11,1 procent. Schrijf- en regieploeg: 7,5 procent. Niet-Nederlandstalige rollen: 26 procent. Programma's met een hoofdrol of presentator van 55 of ouder: 33 procent.

Play4 zit tussen Eén en VTM in op de meeste metingen, en is de zender met het meest uitgesproken jongere profiel. Voor een commerciële zender met een beperktere productiebegroting is het cijfer voor de schrijf- en regieploeg merkwaardig laag in verhouding tot het cast-cijfer.

Wat valt er aan af te lezen

Een paar dingen lijken redelijk consistent over de vier omroepen heen. Ten eerste, de cast wordt op zichtbaar niveau diverser, maar de schrijf- en regieploegen blijven daar systematisch op achter. In elk van de vier zenders is het cast-aandeel hoger dan het schrijf- en regie-aandeel, en in drie van de vier is het verschil meer dan vier procentpunten. Dat is een vaak besproken patroon in internationale studies, en de Vlaamse cijfers bevestigen het. Ten tweede is de leeftijdsverdeling minder zorgwekkend dan ik vooraf verwacht had, behalve op VTM en op Play4, waar oudere hoofdrolspelers structureel uit beeld blijven.

De zwaktes van deze meting zijn voor mij duidelijk en ik schrijf ze graag uit. Een zichtbare etnische achtergrond is een gebrekkige proxy voor diversiteit, en bicultureel zijn is niet hetzelfde als niet-wit zijn. Vlaamse fictie heeft bijvoorbeeld een lange traditie van personages met een Italiaanse, Spaanse of Portugese achtergrond die in de meetmethode hierboven niet als "divers" worden geteld, terwijl ze in de leefwereld van het Vlaamse publiek dat wel kunnen zijn. Wie de cijfers strenger of soepeler wil interpreteren, is daar uiteraard vrij in.

Toegankelijkheid van Vlaamse televisie buiten België

Een vraag die ik buiten het analytische kader om de laatste maanden vaak heb gekregen, is hoe je deze programma's eigenlijk kan bekijken als je niet in België woont. De korte versie: VRT MAX werkt binnen de EU voor tijdelijke verblijven en blokkeert al na een paar weken, en de commerciële streamingapps zijn nog strenger gegeoblokkeerd. Voor expats en lange-termijnreizigers is een Nederlandse IPTV-dienst meestal de meest betrouwbare manier om de Vlaamse en Nederlandstalige zenders live te volgen, op voorwaarde dat de aanbieder een transparante zenderlijst publiceert en de Belgische en Nederlandse zenderset serieus onderhoudt. Wie verder wil lezen over het algemene verschil tussen klassieke kabelpakketten, streamingdiensten en IPTV op het vlak van diversiteit, kan terecht in mijn eerdere stuk over streaming services versus cable, waar ik dezelfde meting toepas op een breder Europees beeld.

Wat ik volgend seizoen zou willen meten

De methodologie hierboven heeft genoeg gaten dat een volgende doorlichting een paar dingen anders moet aanpakken. Ik zou graag de meting voor schrijfploegen aanvullen met data over researchers en eindredactie, twee functies die zwaar bepalen hoe een programma er uiteindelijk op het scherm uitziet en waar het castingbeeld doorgaans niet aan raakt. Ik zou ook graag het beeld voor reality- en datingformats afzonderlijk uitlichten, omdat die op de meeste meetcriteria buiten de fictie vallen en omdat het volume ervan op VTM en Play4 substantieel is. Tot slot zou een tweede dataset, voor het seizoen 2026 tot en met 2027, ons toelaten om verschuiving te meten in plaats van een momentopname te delen.

Wie suggesties heeft over programma's die in deze doorlichting zijn gemist, of over meetcriteria die scherper geformuleerd kunnen worden, mag mij altijd schrijven. Het adres staat op de overpagina.